4. Szkoła

W 1890 r. młody chirurg dr A. Troczewski rezygnuje z kariery i możliwości awansu w stolicy, a podejmuje cywilizacyjną misje jako dłużnik warstw upośledzonych. Staje na czele grupy młodej inteligencji, do której pozyskuje przedstawicieli innych warstw- chłopów, robotników, szlachtę. Wydarzenia w 1905-1906 r. zapewne przyśpieszyły decyzje dr A. Troczewskigo o podjęcie budowy gmachu szklanego i organizację pierwszej szkoły polskiej. Rok szkolny miał trwać 10 miesięcy. Z tygodniowymi feriami na Boże Narodzenie i Wielkanoc. Zgromadzenie wybrało kuratorów, którzy mieli sprowadzić dla uczniów odpowiednie podręczniki i książki dla bibliotek w języku polskim wraz z wójtem i nauczycielami ułożyć nowy program nauczania i rozkład lekcji. Projekt budowy szkoły średniej wysunął sam dr A. Troczewski: "w drugiej połowie 1905r. wśród nielicznego grona mieszkańców zrodziła się myśl o potrzebie założenia w Kutnie szkoły polskiej ogólnokształcącej", pisał doktor w księdze pamiątkowej 4 klasowej Szkoły Realnej PMS. Projekt zaakceptowano zebranie mieszkańców odbyte 19 września 1905 r. Wybrano Komisję Organizacyjną Szkoły z Zarządem na czele, którego przewodzącym został dr A. Troczewski. Rozpoczęcie budowy i poświęcenie Kamienia Węgielnego odbyło się na początku marca 1906 r.. Dla uregulowania stanu własnościowego w sierpniu 1906 r. budującą się szkołę przekazano miejscowemu Kołu Polskiej Macierzy Szkolnej jako instytucji posiadającej osobowość prawną. W październiku 1906 r. mury budynku przykryto dachem przerwano pracę z powodu zimy i wyczerpania się funduszów. W ciągu zimy podejmowane wielokrotnie próby pozyskania pieniędzy na dokończenie budowy nie dawały pomyślnego rezultatu. Zebranie ogólne koła PMS 18 VIII 1907 r. przyjęło sprawozdanie Wydziału budowy szkoły przedstawione przez prezesa dr. A. Troczewskiego. Nazwę szkoły postanowiono ustalić w późniejszym terminie, a tymczasem posługiwać się nazwą "4 Klasowa Szkoła Realna MSW Kutnie" W uznaniu zasług, inicjatywy i niezmordowanej pracy, jaką dr A. Troczewski położył przy doprowadzeniu do skutku budowy szkoły "zebranie postanowiło zakupić i zawiesić portret dr. A. Troczewskiego w jednej z sal szkolnych". Uroczystość otwarcia szkoły 2 IX 1907 r. było doniosłym wydarzeniem dla miasta i powiatu. Stała się ukoronowaniem ofiarnych wysiłków doktora i grupy działaczy społecznych, którzy udowodnili że bez dotacji siłami społecznymi, można dokonać wielkiego dzieła. W dniu 3 września 1907 r. ok. 100 uczniów pod kierunkiem 6 nauczycieli, dyrektora i pod opieką lekarza szkolnego rozpoczęło naukę. Wybuch I wojny światowej wywołał niepewność co do możliwości zabezpieczenia funduszów na utrzymanie szkoły. W porozumieniu z zarządem Towarzystwa dyr. H. Miączyński wraz z nauczycielami prowadził zajęcia na własne ryzyko. Zajęcia w 1914 r. trwały do 15 listopada, gdyż do Kutna wkroczyli Niemcy. Po 7-mio miesięcznej okupacji oddali szkołę zdewastowaną, ze zniszczonymi meblami i wyposażeniem pracowni, zwłaszcza muzeum szkolnego. Według dr. A. Troczewskiego szkoła kupiecka miała służyć młodzieży z całego powiatu. Do tego celu powinien także służyć internat, więc Towarzystwo Krzewienia Wiedzy Handlowej zaczęło gromadzić środki na ten cel. Wiosną 1914 r. rozpoczęto wznoszenie budynku, jednak budowę trzeba było przerwać, gdyż w sierpniu 1914 r. Niemcy zajęli szkołę, budynek bursy i trzymali dla swoich potrzeb do 15 VI 1915 r., powodując poważne zniszczenia. Pracę nad budową bursy wznowiono dopiero w roku szkolnym 1916-1917, m.in. oddano do użytku mieszkanie dla dyrektora szkoły. Prace budowlane i wyposażenie internatu zakończono jesienią 1917 r., ale internatu nie uruchomiono z powodu trudności w zaopatrzeniu w artykuły żywnościowe. Bursę udostępniono dla uczniów w roku szkolnym 1918-1919. Szkoła realna, handlowa czy kupiecka utrzymywana była z dochodów pochodzących z dobrowolnych składek i imprez i wpisów szkolnych. Sprawy finansowe należy do kompetencji organizacji będącej właścicielką szkoły. W pierwszym okresie rolę tę pełniła Rada Opiekuńcza, wybrana 18 VIII 1907r. w jej skład wchodził dr A. Troczewski. Doktor Antoni Troczewski przywiązywał wielką uwagę do nauczycieli i wychowawców. Wychowanie w duchu narodowym, poznanie kraju ojczystego, jego umiłowanie i budowanie Polski silnej i niezależnej to zasadnicze zadanie szkoły i nauczycieli. Zarząd towarzystwa, które opiekowało się szkołą, angażował dyrektora szkoły a ten nauczycieli. Ze względu na warunki w jakich szkoła się znajdowała, wyróżnić należy dwa okresy: pierwszy pod zaborem rosyjskim a drugi pod okupacją niemiecką. W drugim okresie od 1916 r. następuje stopniowe przywracanie obchodów świąt narodowych i rocznic wydarzeń historycznych jako powstań narodowych. Do takich rocznic należała przypadająca 1917 r. 100 rocznica śmierci Naczelnika Tadeusza Kościuszki, w Kutnie obchodzona szczególnie uroczyście. Postanowiono usypać Kopiec Kościuszki: Rękoma dziatwy szkolnej i harcerzy Kopiec został usypany. Jego poświęcenie 5 X 1917r. zgromadziło u jego stóp młodzież szkolną i mieszkańców Kutna. Później okazało się, że teren, na którym wzniesiono kopiec należy do wojska i wojsko postanowiło zbudować tu dom oficerski. Mieszkańcy Kutna, zwłaszcza dr A. Troczewski, protestowali przeciwko niszczeniu kopca. Dr A. Troczewski położył niewymierne zasługi dla szkoły w latach 1907-1918. Na 6 miesięcy przed śmiercią doktor pisał w swym testamencie "...moim przyjaciołom, z którymi żyłem, wspólnie pracowałem na niwie społecznej i narodowej, że składam im serdeczne dzięki za zgodną współpracę, życzliwość i przyjaźń z głębi serca życzę nie ustawania w tej pracy ku budowaniu nadal trwałej szczęśliwej przyszłości dla Polski(...)" Powołanie uchwałą wolnego zebrania Towarzystwa Krzewienia Wiedzy Handlowej 7 VII 1918 r. Gimnazjum humanistycznego, stało się momentem przełomowym w dziejach pierwszej szkoły średniej w Kutnie. Wprawdzie w ciągu 11 lat istnienia szkoły wiele się zmieniło w Kraju i Kutnie- powiększyło się grono chętnych do zdobywania wiedzy, a niemiecki okupant dążeń tych nie ograniczał. Zmiana profilu szkoły, mimo tu jej twórcy dr. A. Troczewskiego, spotkało się z akceptacją społeczną. Powstałe gimnazjum wykorzystywało dorobek poprzedniej szkoły likwidując przedmioty handlowe. Nauka w 8 klasowym gimnazjum kończyła się maturą, która dawała możliwość wstępu na wyższe uczelnie. Gimnazjum posiadało dobrą opinie u władz oświatowych i społeczeństwa miasta Kutna. Doceniono wysoki poziom nauczania, dużą ilość imprez wychowawczych organizowanych dla uczniów i mieszkańców miasta. Rozbudowa gmachu szkolnego, zmiany organizacyjne, później reforma z 1932 r. Nie zlikwidowały barier organizacyjnych dostępu do nauki. Szkoła budziła zachwyt i uznanie u tych rodziców, których dzieci znalazły w niej miejsce, ale inne uczucia budziła u tych, co się do niej nie dostali. Do 1939 r. Była to jedyna szkoła w powiecie uprawniona do wydawania świadectw dojrzałości, przy braku szkół zawodowych stawała się szkołą dla garstki szczęśliwców. Pierwszy zjazd absolwentów odbyty 5i6 VI 1938 r. Stał się podsumowaniem osiągnięć szkoły i przypomnieniem 30-lecia pierwszej szkoły średniej oraz 20-lecia powstania ośmioklasowego gimnazjum humanistycznego. W gimnazjum istniały samorządy klasowe, a ich zgromadzenie wybierało "Bratnią Pomoc" czyli samorząd szkolny, ale o zadaniach i uprawnieniach znacznie szerszych niż zwykły samorząd. Szkoła ta była instytucją rozwijającą zainteresowania uczniów. Można tu zaliczyć czasopismo szkolne "Przebojem", kółko polonistyczne, kółko historyczne, kółko krajoznawcze, kółko francuskie, kółko religijne, kółko fizyczno- lotnicze, kółko szybownicze, harcerstwo, kółko sportowe, kółko PCK, itp. Mówiąc o harcerstwie należy zaznaczyć, że brali oni (także uczniowie), udział w wojnie 1920 r. Patriotycznym czynem drużyny szkolnej i rzemieślniczej oraz młodzieży niezorganizowanej był zbiorowy wymarsz na front z Komendantem hufca na czele 8 VIII 1920 r. l września 1939 r. zamiast głosu szkolnego dzwonka rozległ się głos syren alarmowych i pomruk eskadr samolotów wroga. Wojna, w którą nie wszyscy wierzyli stała się faktem. Już wcześniej budynek szkoły został przystosowany dla potrzeb szpitala wojskowego. Sprzęty szkolne znalazły się na boisku, a w izbach lekcyjnych łóżka polowe. Harcerzy i młodzież przeszkolona na kursach PCK i Przysposobienia wojskowego zameldowali się na stanowiskach wyznaczonych przez rozkaz pogotowia. Kopali schrony, dozorowali linie telefoniczne, prowadzili kuchnię polową na dworcu. Po bombardowaniu dworca Kolejowego 3 IX 1939 r. udzielali pomocy rannym. Od tego pamiętnego wydarzenia nauczyciele i młodzież dzielili losy całego narodu, niektórzy kontynuowali naukę na tajnych kompletach inni ciężko pracowali na utrzymanie rodziny, jeszcze inni w szeregach A.K. Lub innych formacjach walczyli z okupantem i ginęli za Ojczyznę. Walczyli w armii Andersa, na froncie wschodnim i zachodnim,za wolność naszą i waszą". W tej straszliwej wojnie o wolność narodową, ogromną ilość uczniów, wychowanków i nauczycieli szkoły średniej poniosła śmierć. Oni zginęli po to, aby dać nam, młodemu pokoleniu, wolność wyboru i własne, nie zależnie od okupanta życie. Ci, którzy polegli na polu chwały, rozstrzelani, pomordowani w obozach zagłady, byli w naszym wieku. Przed nimi było całe życie, o drzwi stały otworem, jednak los sprawił, że zasmakowali śmierci w tak młodym wieku. Musimy o tym pamiętać i od czasu do czasu odwiedzać ich groby, zapalając lampkę, będącą symbolem pamięci i wspomnieniem czasu wojny i okupacji. Polityzm ten, nad szerzeniem którego szkoła skutecznie i mądrze pracowała, pomógł przetrwać godnie ponure lata okupacji. Uroczystości narodowe w szkole miały bogatą i różnorodną oprawę. Były recytacje, wiersze, występy orkiestr szkolnych. W roku 1965 oddano liceum do nowego gmachu, o który apelowano już w 1920 r. Było to wydarzeniem doniosłym w niemal sześćdziesięcioletnich dziejach szkoły. W 1995 roku nastąpiło nadanie imienia doktora Antoniego Troczewskiego Zespołowi Szkół Zawodowych nr 2 w Kutnie.

............................

<<<<

__

Piotr Bagrowski

Design by : - )